Tags: patronen doorbreken

Living Labs: anders organiseren door te experimenteren

Living Labs in de zorg thuis

Het werk in de zorg thuis heeft al onze aandacht nodig. Het aantal ouderen groeit, de zorgvraag groeit en het aantal mensen dat het werk kan en wil uitvoeren neemt af. Naast het zoeken naar en opleiden van meer mensen zijn er radicale veranderingen nodig.  Vandaar dat Actiz in de zorg voor ouderen startte met Living Labs. Een Living Lab is een levend laboratorium, een plek om te onderzoeken en te experimenteren. In het lab is het werk continu in beweging. In het Learning Lab leren we samen wat werkt en wat beter kan.

Eigenlijk is het één groot actieonderzoek. De hoofdvraag voor dit actieonderzoek is: Hoe krijgen we het werk verricht?

Van de vijf plekken waar we zijn gestart, zijn twee Living Labs uiteindelijk goed van de grond gekomen. Lees in deze publicatie de verhalen van de twee Living Labs bij Woonzorggroep Samen en De Wever.

De verhalen sterken ons in de overtuiging dat klein en lokaal experimenteren, vanuit degenen die het werk uitvoeren, tot succesvolle initiatieven kan leiden.
Initiatieven die verder gaan dan kort iets uittesten, maar ook daadwerkelijk mensen en systemen veranderen en aanzetten tot anders kijken en werken. Daar kijken wij, Kitty Spaan en Martine Maes, als landelijk aanjagers dan ook tevreden op terug.

Het is jammer dat de andere Living Labs niet tot wasdom zijn gekomen. We kunnen de situaties van de verschillende organisaties niet goed vergelijken. Bij ieder van hen was een andere factor doorslaggevend in het niet doorzetten van het Living Lab. Wellicht zegt dat ook genoeg over hoe contextafhankelijk experimenteren is.

Tegelijkertijd zucht en kreunt de sector onder alle initiatieven en is er sprake van gebrek aan projectcapaciteit binnen de VVT-organisaties waar het primaire proces al zo onder druk staat. Dat leidt tot een duivels dilemma: makkelijke oplossingen zijn niet voorradig, maar tegelijkertijd is er ook geen tijd en capaciteit om gedegen te werken aan het ontwikkelen van alternatieve invalshoeken. De druk en urgentie blijven echter toenemen. En daarmee ook de vraag naar oplossingsrichtingen en keuzes.

Het is helder dat het probleem niet alleen oplosbaar is binnen de sector, maar dat daarbij ook anderen aan zet zijn. Welzijn, het sociaal domein, de politiek, maar ook naasten en familie en eigenlijk de hele samenleving. Daarmee is er sprake van een maatschappelijk vraagstuk, waar de vraag voor ligt hoe we als samenleving ouder willen worden. Dat begint bij de verantwoordelijkheid van eenieder zelf. Er zullen verschillende alternatieven gaan komen om ouderen die dat nodig hebben te ondersteunen in hun laatste fase om hen een goede kwaliteit van leven te blijven bieden. Het vraagt iets van ons allemaal en van de wijze waarop we dat als maatschappij organiseren.

Lees hier de volledige eindpublicatie.

Interventures – een trektocht van doen én leren

Waarom een trektocht?

In je organisatie komen steeds maar weer dezelfde venijnige vraagstukken terug. Omdat ze te groot zijn, te complex, te vaag of omdat je steeds tegen een grens aanloopt. Een standaard training of weer een werkgroep inrichten helpt niet in zo’n situatie. Herken je dit?
Zoek je naar een andere manier van ontwikkelen waarbij je de kennis wilt benutten die er al is in de organisatie? Zoek je een manier om te leren experimenteren, die meer is dan een pilotprojectje? Dan is doen én tegelijkertijd leren het antwoord!

De bestuurder van Zorgcentra de Betuwe, Ruth Maas, is in 2019 Rijnlander van het Jaar geworden, samen met al haar collega’s. Niet zo lang geleden stonden ze als zorgverleners voor langdurige zorg nog onder verscherpt toezicht van de inspectie, nu werken ze met succes volgens het Rijnlandse gedachtegoed met vakmensen aan het roer.
Zij zochten een nieuwe manier van blijvend ontwikkelen in de organisatie, een combinatie van doen én leren. Die vonden ze in de Rijnlandse trektocht. Een gemixte groep uit de organisatie, van zorgmedewerker tot manager, is gestart met een trektocht rondom het urgente maar complexe vraagstuk behoud van personeel. 


Leren te doen

Interventures zijn trektochten waarin innnovatie, interventie en avontuur bij elkaar komen. In deze praktische leertrajecten leer en doe je tegelijkertijd. Een gemixte groep mensen onderzoekt en experimenteert in de organisatie rondom een onderwerp waar je steeds maar niet uit komt. Samen met een gids creëert de groep een tussenruimte om te leren wat werkt.

Een echte trektocht is vaak niet de ontdekking van nieuwe gebieden maar het beschouwen van bekende gebieden met andere ogen!


Wie?

Voor een trektocht heb je de juiste mensen nodig. Vakmensen die zich verantwoordelijk voelen om met het vraagstuk aan de slag te gaan. Ze komen vanuit verschillende achtergronden in de organisatie, van de frontlinie tot ondersteunende diensten. Ze zijn persoonlijk betrokken bij het vraagstuk en kiezen zelf om mee te doen.

Wat?

De deelnemers onderzoeken, houden elkaar scherp, bevragen elkaar kritisch en staan open voor onbekende ideeën. Ze zoeken naar verschillende invalshoeken, gaan aan de slag, proberen dingen uit zonder vooraf te oordelen, denken groot en doen klein. Ze zijn af en toe professioneel ondeugend en durven het aan om buiten de gebaande paden te treden.

Begeleiding van een gids

Een gids begeleidt en volgt de groep tijdens deze tocht. De gids schept ruimte om te onderzoeken en creëert een open sfeer waarin iedereen zich betrokken en verantwoordelijk voelt voor het vraagstuk. De gids observeert en benoemt wat opvalt, zodat de groep verder kan onderzoeken. Afwisselend spoort de gids aan tot versnellen in actie en vertragen in reflectie.
Deze trektochten worden begeleid door  Martine Maes van Interventures.

Ben je benieuwd naar hoe een interventure eruit kan zien? Bekijk het hier!

Ben je ook op zoek naar een nieuwe manier van blijvend ontwikkelen en experimenteren in je organisatie?
Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek: interventures@martinemaes.nl 

Reflectie op actie

In veranderprocessen is het lastig te duiden wat er precies gebeurt als je er middenin zit. Intervisie is dé manier om stil te staan en te reflecteren; als team, als individu of breder in de organisatie. Het creëren van vrije ruimte om een vraagstuk te onderzoeken is voor mij de kern van intervisie. Verschillende stemmen, ideeën, brillen en waarheden komen bij elkaar rondom een vraagstuk. Dat geeft nieuwe inzichten voor de inbrenger, waarna die een eerstvolgende actie voor zichzelf benoemt. Niet alleen de inbrenger leert. Alle deelnemers leren, zoals over open vragen formuleren en het uitstellen van oordelen.

Hier volgen een paar voorbeelden van toepassing van intervisie:

  1. Aanscherpen van je redenering voor verandering
    Als veranderleider heb je vaak goed in je hoofd wat de noodzaak van de ingezette verandering is, waar het (ongeveer) naar toe gaat en wat er veranderd zou moeten worden. In veel verandertrajecten blijkt dat de antwoorden op de vragen waarom, waartoe, wat, hoe en wie veranderen niet eenduidig zijn. In intervisie toets je je redenering voor verandering en luisteren anderen mee vanuit verschillende rollen. Samen scherp je de redenering aan. Je maakt je verhaal consistenter zodat anderen het begrijpen en mee kunnen in de verandering.
  2. Anders vasthouden voor professionals
    In zijn nieuwe boek betoogt Wouter Hart dat werken vanuit de bedoeling vraagt om anders vasthouden. Hij geeft negen sleutels als handvatten om mee aan de slag te gaan. Naast de systeemwereld van regels en protocollen, kenmerkt de leefwereld datgene waar het echt om draait (de bedoeling). Deze tijd vraagt om een wakkere leefwereld waarin de professionals aan zet zijn, en niet de systemen. De oproep aan professionals is onder andere:

    • weet waar je zelf voor staat / waar komen jouw drijfveren vandaan,
    • wakker het oplossende vermogen van de ander aan,
    • werk vanuit de geest in plaats van vanuit de letter / geef een professioneel antwoord.

    In intervisiesessies werk je met collega’s of professionals uit andere organisaties aan deze uitdagingen. Je slaat eigenlijk twee vliegen in één klap, want de werkwijze van intervisie vraagt dat je geen oplossingen voor anderen verzint, maar het oplossende leervermogen van de ander aanspreekt. Dat is soms even wennen!

  3. Waarderend onderzoeken
    Je kunt ervoor kiezen hoe je een vraagstuk aanvliegt: als probleem, of als kans. In de methode waarderend onderzoeken (appreciative inquiry) kijk je wat al goed gaat en hoe je dat kunt uitvergroten. Je werkt vanuit kracht en enthousiasme en zoekt waar de energie zit. Dat werkt veel positiever dan aandacht besteden aan wat niet goed gaat.

Benieuwd naar de mogelijkheden voor begeleiding van intervisie? Neem dan vrijblijvend contact met me op.